MAGHAPON AKONG NAGLUTO PARA SA PAMILYA NILA, PERO NANG UMUPO AKO SA TABI NG ASAWA KO, TINULAK AKO NG ANAK NIYA AT SINABING “SA NANAY KO ‘YAN!”—NANG SABIHAN AKO NG ASAWA KO NA SA KUSINA NA LANG KUMAIN, DOON KO NAPAGTANTO: ORAS NA PARA IPAKILALA KO KUNG SINO TALAGA ANG NAGPAPAKAIN SA KANILA.
Alas-otso na ng gabi. Ang kusina ay amoy Lechon Kawali, Kare-Kare, at Seafood Paella.
Ako si Teresa. Buong araw akong nakatayo, naghihiwa, naggigisa, at naghahanda para sa reunion ng pamilya ng asawa kong si Ramon. Basang-basa ako ng pawis, masakit ang likod ko, at may paso pa ako sa kamay dahil sa tumalsik na mantika.
Pero okay lang. Mahal ko si Ramon. At kahit sampung taon na kaming kasal, sinusubukan ko pa ring makuha ang loob ng anak niyang si Clarissa (16 years old) at ng mga biyenan kong mapanghusga.
“Kain na tayo!” masaya kong tawag sa kanila.
Nagtakbuhan sila sa dining area. Umupo ang mga kapatid ni Ramon, ang mga magulang niya, at si Clarissa. Si Ramon ay naupo sa kabisera.
Dali-dali akong naghain. Nagsandok ako ng kanin para sa kanila. Inasikaso ko ang drinks nila. Ni hindi pa ako nakakainom ng tubig.
Nang masiguro kong okay na ang lahat, humila ako ng silya sa tabi ni Ramon. Pagod na pagod ako at gusto ko lang maupo.
Pero bago pa dumapo ang pwetan ko sa silya…
“ALIS DIYAN!”
Bigla akong tinulak ni Clarissa nang malakas. Muntik na akong matumba kung hindi ako nakakapit sa mesa.
“Clarissa?” gulat kong tanong.
“Huwag kang umupo diyan!” sigaw ng teenager, nanlilisik ang mata. “Ang upuan na ‘yan ay para sa Mama ko! Kahit patay na siya, pwesto niya ‘yan! Hindi mo siya pwedeng palitan!”
Tumahimik ang buong mesa. Ang mga kamag-anak ni Ramon ay patuloy lang sa pagsubo, parang walang naririnig.
Tumingin ako kay Ramon. Ang asawa ko. Ang lalaking pinag-alayan ko ng yaman at oras. Inaasahan kong pagsasabihan niya ang anak niya. Inaasahan kong ipagtatanggol niya ako.
Tumingin si Ramon sa akin, tapos kay Clarissa na nagdadabog.
Bumuntong-hininga si Ramon.
“Teresa,” sabi ni Ramon, hindi man lang ako tinitignan sa mata. “Huwag ka na lang makipagtalo sa bata. Alam mo namang sensitive siya pagdating sa Nanay niya.”
“Pero Ramon… saan ako uupo? Pagod na ako…”
“Sa kusina ka na lang kumain,” utos ni Ramon. “O kaya tumayo ka na lang muna diyan at asikasuhin mo kung may kailangan pa sila Tita. Masisira ang mood ng dinner kung mag-aaway pa kayo.”
Parang sinaksak ang puso ko.
“Sa kusina?” bulong ko.
Tinignan ko sila. Ang bibig nila ay puno ng pagkaing AKO ang nagluto. Ang suot nilang damit ay AKO ang bumili. Ang bahay na kinalalagyan nila, ang aircon na nagpapalamig sa kanila… AKO ANG NAGBABAYAD.
Sa loob ng sampung taon, naging martir ako. Ako ang nagbayad ng utang ni Ramon nung nalugi ang negosyo niya. Ako ang nagpapa-aral kay Clarissa sa exclusive school. Ako ang bumubuhay sa pamilyang ito gamit ang mana at negosyo ko, habang si Ramon ay “nagha-handle” kuno ng kumpanya pero puro lugi naman.
At ito ang ganti nila? “Sa kusina ka na lang”?
Dahan-dahan akong tumayo nang tuwid. Pinunasan ko ang pawis sa noo ko. Nawala ang pagod. Napalitan ito ng katinuan.
“Teresa, yung tubig ko walang yelo,” utos ng biyenan ko.
Hindi ako gumalaw.
“Teresa? Bingi ka ba?” tanong ni Ramon.
Ngumiti ako. Isang ngiting hindi umabot sa mata.
“Clarissa,” tawag ko sa anak niya. “Sabi mo, sa Nanay mo ang upuan na ‘yan?”
“Oo! Kaya lumayas ka diyan!” sagot ni Clarissa.
“Sige,” mahinahon kong sabi. “Ibinibigay ko na sa Nanay mo ang upuan na ‘yan. Ibinibigay ko na rin sa Nanay mo ang bahay na ‘to. Tutal, patay na siya, bagay siguro na magsama-sama kayo sa dilim.”
“Anong pinagsasabi mo?” galit na tanong ni Ramon. “Nababaliw ka na ba?”
Naglakad ako papunta sa circuit breaker ng bahay na nasa gilid ng dining area.
“Hindi ako baliw, Ramon. Gising na gising na ako.”
Hinawakan ko ang main switch.
“Sa loob ng sampung taon, inakala niyo na isa lang akong sunud-sunuran na tagaluto at tagabayad. Inakala niyo na pwede niyo akong itratong basura sa sarili kong pamamahay.”
“Bahay natin ‘to!” sigaw ni Ramon.
“Correction,” sagot ko. “Bahay KO ‘to. Binili ko ‘to bago pa tayo ikasal. Nakapangalan sa akin ang titulo. Ang kuryente, tubig, at internet? Nakapangalan sa akin. Ang credit card na gamit mo pambili ng luho ni Clarissa? Extension ko lang ‘yan.”
Namutla si Ramon. Napatigil sa pagnguya ang mga kamag-anak.
“Ngayon,” patuloy ko. “Dahil sinabi niyong sa kusina ako dapat… at dahil hindi ako welcome sa hapag na pinaghirapan ko…”
Ibinaba ko ang switch.
CLACK.
Namatay ang lahat ng ilaw. Namatay ang aircon. Namatay ang music.
Nagtilian sila. “Ahhh! Ang dilim!”
Binuksan ko ang flashlight ng phone ko at itinutok sa mukha ni Ramon.
“Ramon,” sabi ko. “You have 30 minutes. I-empake niyo ang gamit niyo. Ikaw, ang anak mo, at ang mga linta mong kamag-anak.”
“Teresa! Asawa mo ako!” sigaw ni Ramon sa dilim. “Hindi mo pwedeng gawin ‘to!”
“Dati,” sagot ko. “Pero kanina, nung pinili mong paupuin ako sa kusina kaysa ipagtanggol ako, tinapos mo na ang karapatan mong maging asawa ko.”
Naglakad ako palabas ng dining area.
“Teresa! Saan kami pupunta?! Gabi na!” iyak ni Clarissa.
Humarap ako sa huling pagkakataon.
“Hindi ba sa Nanay mo ang upuan na ‘yan? Edi sa sementeryo kayo matulog. Doon, sigurado akong hindi ako aagaw ng pwesto.”
Umakyat ako sa kwarto, ni-lock ang pinto, at natulog nang mahimbing. Kinabukasan, pinalitan ko ang lahat ng kandado at hinarang sila ng security guard ng subdivision.
Sa wakas, nalaman nila kung sino ako. Hindi ako katulong. Ako ang Reina na nagpatalsik sa mga traydor sa kanyang palasyo.
